Mediator Wilma de Jongh over macht(s)(ongelijkheid
In mediation speelt macht vaak een indirecte, maar bepalende rol. Hoe ga je als mediator om met machtsongelijkheid tussen partijen? Maurits Jan Vink van het Tijdschrift voor Conflicthantering sprak Wilma de Jongh, mediator bij A&S Advocaten over haar benadering van macht in mediation. Waar ziet zij uitdagingen, waar grenzen en wat vindt zij van interventies die de balans helpen verbeteren zonder dat die de autonomie van partijen ondermijnen?
Wilma de Jongh: “Als mediator zie ik regelmatig dat een van de partijen duidelijk meer macht heeft dan de ander. Daardoor kan de autonomie van de minder machtige partij onder druk komen te staan. Dit terwijl mediation voor mij juist gericht is op het versterken van die autonomie. Bij grote machtsongelijkheid is de uitgangspositie dan ook kwetsbaar. In zulke gevallen voel ik me soms een evenwichtskunstenaar: balancerend tussen het herstellen van het evenwicht en het bewaken van mijn neutraliteit. Mijn rol is dan om de machtsbalans te beïnvloeden, zodat beide partijen voldoende ruimte krijgen. De partij die meer macht heeft, zorgt er soms voor dat de ander zich onmachtig kan voelen. Macht hangt samen met machteloosheid. Naar mijn idee bestaat er geen macht zonder onmacht.
Dat zie ik vaak bij echtscheidingen, waar machtsverschillen zichtbaar worden rond geld, nieuwe relaties of de keuze van kinderen voor een van de ouders. De ouder met een nieuwe partner neemt vaak het voortouw en lijkt emotioneel al verder in het proces. Wanneer ik machtsongelijkheid signaleer, zet ik in op het vergroten van transparantie en het versterken van de minder machtige partij. Bij financiële ongelijkheid benoem ik bijvoorbeeld dat openheid essentieel is en dat een rechter die uiteindelijk ook zal verlangen. Steeds vaker schakel ik deskundigen in, zoals een fiscalist, die kunnen helpen om openheid af te dwingen als noodzakelijke voorwaarde voor voortgang.
Geld fungeert in veel conflicten als transportmiddel van emoties. Daarom probeer ik ook de onderliggende dynamiek zichtbaar te maken. Dat doe ik bijvoorbeeld via caucus-gesprekken, waarin ik de partijen apart van elkaar spreek en waarin ik de opties uitleg en ruimte bied om sterker te worden in onderhandelen. Bij situaties waarin een nieuwe partner meespeelt, helpt het om bijvoorbeeld het ontstaan van de scheiding bespreekbaar te maken. Door informatie te delen en schuldgevoelens te benoemen, kan er dan ruimte ontstaan voor verdriet, en vervolgens voor acceptatie. In zulke gevallen bied ik ook aan om een gesprek met de betrokken kinderen te voeren.
Zelf ben ik terughoudend met het inzetten van macht als mediator. Ik zie dat snel als power play, waar ik liever ver van weg blijf. Slechts bij hoge uitzondering doe ik dat. Zo stelde ik in een mediation met drie externe deskundigen, waarin nauwelijks voortgang werd geboekt, voor om te overwegen het proces te beëindigen. Zo ontstond ruimte om de impasse te doorbreken, zonder druk uit te oefenen op de inhoudelijke keuzes. Uiteindelijk gaat het er voor mij steeds om dat beide partijen hun eigen positie kunnen hervinden, vanuit hun persoonlijke kracht en autonomie.”
Wilma de Jongh is MfN-registermediator en advocaat, gespecialiseerd in personen-en familie· recht inclusief ondernemingsrecht. In haar werk richt zij zich op het versterken van de autonomie van partijen en het bevorderen van duurzame oplossingen vanuit openheid en evenwicht.
Bron: Maurits Jan Vink, Tijdschrift Conflicthantering nummer 2 – 2025
